Badem Agaçı cesitleri ve özellikleri

badem agacı cicek acması

bamde agacı dış kabuk catlaması

BADEM BAHÇESİ KURARKEN DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER;

A. FİDAN

1-Sağlıklı Fidan: Hastalık ve zararlardan ari olmalı. Kanser, kök çürüklüğü,virüs,bakteri ve mantar hastalıkları olmamalı.

2-İsmine doğru fidan: Fidan hangi çeşit ismiyle satıldıysa gerçekten o çeşit olmalı.

3-Tüplü(torbalı) fidan: Badem, kurak iklim bitkisi olduğu için kazık köklüdür.Saçak kök eğilimi çok azdır.Kazık kök bitkinin su almasını, saçak kök bitkinin tutmasını sağlar.

Açık köklü fidanlarda saçak kök çok az olduğu için fidan firesi %60-70 oranını bulmaktadır.Tüplü fidanlarda saçak kök yoğun olduğu için sağlıklı üretilmiş tüplü fidanın tutma oranı  %100’dür.

Gerçek anlamda tüplü fidan demek, 2 senelik kök,1 senelik sürgün (2+1) demektir.Kısaca söylemek gerekirse ; tohumun satış yapılacak poşete dikilip takip eden yaz mevsiminde tüpte aşılanıp, bir sonraki sene Mart ayında tepesinin kesilip sonbaharda satışa çıkması demektir.Çoğu zaman tüplü fidan yetiştiriciliğinde tercih edilen yalnış bir takım uygulamalar vardırki bunlar; fidan açık kök olarak üretilip ufak boylarının tüplere alınıp satılmasıki bu tüplü fidan değil kalitesiz fidandır.

Yine bir yalnış uygulamaki tohum satış poşetine dikilip aynı yılın yazında aşısı yapılıp 15-20 gün sonra tepesinin kesilip o yılın sonbaharında fidanı satışa sürmektir.Bu şekilde üretilen fidan pişkin olmadığı için (kök ve sürgün 1 senede tam gelişip pişkinleşemediği için dikildiği yerde soğuk,don zararına maruz kalıp hastalıklara karşı daha hassas olur,fidan tutmaz veya sağlıklı büyümez.)  

Biz fidan üretimimizde fidanlarımıza ayrıca kök kanserine (Agrobacterium tumefaciens) karşı doğal koruyucu olan Agrobacterium Radiobacter içeren Nogall uygularız.

B. TOPRAK

Badem ağır killi topraklar hariç her türlü toprakta yetişebilir.PH sı yüksek,kireçli, az verimli, diğer meyve türlerinin dayanamayacağı toprak koşullarında yetişebiliyor olması bize  bademin ne kadar kanaatkar bir bitki olduğunu gösterir.Süzek alüviyal topraklarda iyi gelişir.Kökler böyle yerlerde 3-3,5 metreye kadar gidebilir.Ancak su ve besin maddelerinin büyük bir kısmını 1,2 – 2 metrelik alandan sağlayabilmektedir.Kurağa dayanan bir meyve türü olması nedeniyle taşlı,çakıllı yerlerde yetişebilme olanağına sahiptir. Buna rağmen her meyve bahçesi kurulurken yapılması gereken toprak analizinin yapılması uygun olur. Toprağımızın fiziksel,organik yapısını bilmemiz gerekir ki fidan dikerken veya diktikten sonra uygun bir gübreleme peryodu uygulayabilelim. Bahçemiz vaktinde verime yatıp bir an evvel  ekonomik anlamda bize kazandırsın. 

C. İKLİM  

Ekonomik anlamda üretim yapabilmek için Karadeniz bölgesinin sahil kıyısı hariç hemen hemen her bölgemizde yetiştiriciliği uygundur.Soğuk,kurak yerlerde yetiştirilebilir.Bademin gövde ve dalları -25ıÜü°C gibi oldukça düşük sıcaklık derecelerine dayanabilmektedir.Badem kış dinlenme ihtiyacı az olan bir meyve türüdür.Yapılan araştırmalara göre çeşitlere göre değişmekle birlikte yıllık soğuklama ihtiyacı 420-940 saatdır.Sıcaklık yönünden en kritik devre ağaçların çiçekte olduğu veya bunu izleyen körpe çağla devresidir.Çiçeklenme devresi başında -3 °C hatta -4 °C ye kadar dayanabilen çiçekler körpe çağla devresinde -1,5°C de zarar görürler.

D. ÇEŞİT SEÇİMİ

Badem üretimini etkileyen en önemli faktör o bölgenin ilkbahar donlarıdır. Bu yüzden çeşit seçerken bölgenin rakımı çok önemlidir. Rakımı 0m-800m aralığında Orta Geçci çeşitleri, rakımı 800m’ den yüksek yerlerde  geç çiçek açan tiplerin seçimine dikkat etmeliyiz.

E. VERİM  : 

Badem pomolojik olarak el, diş, sert, taş olarak 4 grupta sınıflandırılır. Badem en erken verime yatan meyve çeşitlerindendir.3 yaşında verime yatar 5 yaşında ekonomik olarak kazandırır.Kültürel işlemleri yapıldığı takdirde ömrü 50 yıldır.6-7 yaşında maksimum verime ulaşır. Sulanabilen ekonomik verime yatmış bir bahçeden yaklaşık dekar başına 200kg iç badem alınır. Bademde verim, iç randımanla karıştırılmamalıdır. Bademde iç randımanı, sert kabuklu meyveden elde edilen iç badem miktarıdır. Hesaplama şekli =100 x iç badem ağırlığı / kabuklu badem ağırlığıdır. El badem grubu olan Nonpareilin  kabuklu ağırlığı, Ferragnes çeşidinin sert kabuklu badem ağırlığından daha hafif olduğu için iç randımanı daha yüksektir.Bu Nonpareil çeşidinin Ferragnese veya diğer diş badem gruplarına(Texas,Tuono,..vb) göre daha verimli olduğu anlamına gelmez.

El badem grupları elle rahat kırılabildiği için ülkemizde sevilerek tüketilmekte ve tercih edilmektedir. Piyasa değeri yüksektir.Ancak  el badem çeşitlerinde kuş zararı görülebilmektedir.Yine depolama süreleri diş,sert, taş kabuklu bademlere göre daha kısa olduğu için el bademlerini piyasada kabuklu olarak tuzla kavrulmuş şekliyle görmek mümkündür. 

Badem Bahçe Tesisi

Plantasyon oluşturmak oldukça uzun vadeli bir yatırımdır. Başlangıçta yapılan hatalı uygulamaların ileride telafisi olmayan sonuçlara neden olmamamı için oldukça titiz davranılmalıdır. Özellikle büyük plantasyonlarda fidan teminini 1 sene önceden yapmak gerekir. Mutlaka fidanlar, fidanlıktaki arazide görülmeli.

Ülkemizde yaygın olarak kullanılan dikim mesafesi toprağın verimine göre değişmekle birlikte 5mX5m , 6mX6m veya 7m x 7m  mesafeleridir. Dekara  40 , 27  veya 17 adet fidan dikilir. Fidan firesinin olmaması için mutlaka tüplü(kaplı) ,sağlıklı, ismine doğru, ve sertifikalı fidanlarla plantasyon oluşturulmalıdır. Fidanlar sağlıklı, pişkin (2 senelik kök-1 yıllık sürgün) olmalıdır.

Badem yabancı tozlandığı için bahçede arı kovanlarının bulundurulması tozlaşmayı artırır buda fazla mahsül alınmasını sağlar. Toprak analizi yapılmalı ve tahlil sonucuna uygun olarak gübreleme peryodu oluşturulmalı. 

Dikim hazırlıklarına ihata(tel çekme) ,dikim çukur açma, Gübre temini vs. yaz sonu, sonbaharda başlanmalı.Kök kanserine karşı (Agrobacterium tumefaciens) karşı doğal koruyucu olan Agrobacterium Radiobacter içerenNogall uygulanmalı. Fidan üretimi tüplü (kaplı) olarak yapılmış ve ve fidan yetiştirme aşamasında Nogall kullanıldıysa bahçe olşutururken dikim sırasında fidanlara Nogall kullanmaya gerek yoktur. Nogall kullanılmadıysa özelliklede açık köklü fidanlarla bahçe oluşturulacaksa mutlaka Nogall kullanılmalı.

Dikim çukuru 40-50cm olarak açılmalı. Arazi meyilli değil, su duran veya su tutan bir yapıya sahipse drenaj kanallırının açılması gerekir.

Her ne kadar badem kurak iklim bitkisi olmasına rağmen dikimi takip eden ilk 1-2 yıl fidanın vejetatif gelişimini, sonraki yıllarda yaz aylarında yapılacak 2-3 kez sulama %20 oranında ürün artışı sağlar.Bu nedenle arazinin sulama imkanları, kaynakları değerlendirilmeli.

Badem plantasyonlarında fidan dikim tekniği ve dikim sonrasında yapılacak işlemler diğer meyve türlerinde olduğu gibidir. Yani fidan çukuru açma , krizma dikim, tuvalet budaması , can suyu, tepe vurma vs. aynı diğer meyve türlerinde olduğu gibidir.

Teknik Mühendislik Hizmeti (çeşit seçimi, toprak analiz değerlendirme,gübreleme,ilaçlama peryodu oluşturma, dikim, budama, sulama vs.) ofisimizde verilmektedir

Badem plantasyonunda 2 çeşitinin ardışık olarak dikilmesi ;

A..B..A..B..A..B

A..B..A..B..A..B

A..B..A..B..A..B

A..B..A..B..A..B

Badem plantasyonunda 3 çeşitinin ardışık olarak dikilmesi ;

A..B..C..A..B..C..A

A..B..C..A..B..C..A

A..B..C..A..B..C..A

A..B..C..A..B..C..A

BADEM BAHÇESİ KURARKEN GERİ DÖNÜŞÜ ZOR KARAR; ÇEŞİT SEÇİMİ 

   Badem toprak seçiciliği olarak oldukça mütevazi bir bitki olmasına rağmen uygun çeşit seçimi verimliliğin en önemli şartıdır. İlkbahar geç donlarından etkilenmemek için uygun çeşit seçimi için profesyonel yardım almanızı öneririz. 

   Badem yatırımına karar verdiğinizde fidanlığımızda 13 çeşit (Amerikan, Fransız, İtalyan, Yugoslav ve Rus menşeili çeşitler) badem fidanı mevcut olup bölgenize en uygun çeşidin/çeşitlerin seçiminde ücretsiz mühendislik hizmeti verilecektir. 13 yıldır yılda 100 bin adet ve sadece badem fidanı üretimi yapılan fidanlığımızda sizin için en doğru seçimin yapılacağından emin olabilirsiniz. 

   Verimliliği etkileyecek diğer önemli husus uygun tozlayıcı seçimidir. Bahçenizde oluşturacağınız ana çeşidi belirledikten sonra uygun oranda tozlayıcı çeşit bulundurmalısınız. Bahçe tesisi çeşide göre 2 ya da 3 çeşitle yapılmalıdır. Bademin piyasa değeri çeşidine göre değişmektedir. Bu nedenle bölgeniz için farklı çeşit olanakları mevcutsa hangi çeşitlerle bahçe plantasyonu oluşturacağınıza çeşidin avantaj ve dezavantajlarını iyi bilen bir uzmandan profesyonel yardım alarak belirlemenizi öneririz. 

   İsmine doğru fidan aldığınıza nasıl güveneceksiniz? Bu tamamen karşılıklı güvene dayalı bir husustur. Bahçe plantasyonu için fidan alırken mutlaka fidan üreticisini ziyaret ediniz ve fidan üretim tekniğini sahada görünüz. 

   Diğer önemli husus fidanın tüplü(topraklı) alınmasıdır. Tüpteki üretimin amacı fidandaki saçak kökü artırmaktır. Çünkü saçak kök fidanın dikildikten sonra tutmasını sağlar. Bu nedenle çıplak köklü fidanlarla oluşturulacak bahçelerde fidan firesi çoktur. %50-70 arasında fireler oluşmaktadır. Fidanlığımızda tohumdan itibaren 2 yılını aynı torbada geçirmiş ve aşı dahil tüm hizmetleri bu tüpte yapılmış fidanlar senenin 12 ayı dikilebilir. Sağlam kök yapısı fidanın tutması ve gittiği yere hızlı adaptasyonu için çok önemlidir. 

BADEM NEDEN İYİ BİR YATIRIMDIR? 

   • Badem tohumu (GFve GN anacı kullanılmamış) ile üretilip aşılanmış badem ağaçları, toprak özelliği olarak seçici değildir. Kireçli, bazik, taşlı, ph‘ sı yüksek topraklarda yetişebiliyor olması bademin ne kadar mütevazi olduğunu göstermektedir. 

   • Erik, yenidünya gibi bahar meyveleri pazara çıkmadığı ,kış meyvelerinin tükendiği zaman çağla badem olarak toplanarak satışı mümkün, ekonomik değeri oldukça yüksektir. 

   • 3- 4 yaş gibi kısa sürede verime yatar 6-7 yaşlarında ekonomik anlamda maksimum verime ulaşır. Badem tohumu ile üretilen badem fidanlarıyla kurulan bahçelerin ekonomik ömrü 50 yıldan uzundur. Ancak GF ve GN kolon anaçlarıyla kurulan bahçeler 15 yıl gibi çok kısa ömürlüdür.

   • Depolama süresi diğer meyve türelerine göre kolay ve uzundur. 

   • Ağaçlandırma sahalarında erozyon kontrolü için ideal bitkidir. 

   • Bademin kendisine özgü hastalık ve zararlısı diğer türlere göre daha azdır. 

   • Susuz ve kurak koşullarda yetişebilir. 

   • Besin değeri yüksektir. 

   • Acı badem olarak kozmetik ve ilaç sanayiinde kullanım alanı vardır. 

   • Diğer sert kabuklu ürünlere göre (fındık, antepfıstığı, ceviz) badem plantasyonları kurulurken dikkat edilmesi gereken hususlara uygun olarak kurulmuş badem bahçeleri; gerek ekonomik değer, gerekse birim alana daha çok ağaç dikilebilmesi, genç kısırlık ve periyodiside göstermemesi nedeniyle daha avantajlıdır.

Badem Agaçı Cesitleri

Ferrastar : Fransız orjinli bir çeşittir. İkiz meyve oranı %3-5’dir. Çok geç çiçek açar. İç randıman %30-35 ‘dir. İri meyve yapar. İlkbahar geç donlarının etkin olduğu ekolojilerde rahatlıkla yetiştirilebilir.Bol vekararlı ürün verir. Tozlayıcıları Ferragnes, Ferraduel, Cristomorto ve Texas çeşşitleridir.

Ferragnes : Fransa orjinli bir çeşittir. Geç çiçeklenir. Dallanma seyrektir. Bol ve kararlı ürün verir. Kabuklar orta sertliktedir. Diş badem grubundadır. İç randıman % 45 ‘dir. Çift badem oranı %1’dir. Ferrastar , Ferraduel ve Cristomorto’dur. 

Ferraduel : Fransız orjinlidir. İkiz meyve oranı %2 dir. İç randımanı %30 civarındadır. Sert kabukludur. Geç çiçek açar. Ferragnes, Ferrastar, texas çeşitleri ile tozlaşır. 

Nonpareil : California’da yetişen badem çeşitlerinin büyük bir kısmını oluşturmaktadır.Meyve orta irilikte, düz yassıdır. Kabuk kağıt kalınlığındadır, elle kolay kırılır. Kuş zararı görülme riski vardır. İç randımanı %50 kadardır. Orta erken çiçeklenir. Tozlayıcıları , Texas, Ne Plus Ultra, Drake ve Thompsan ‘dır. 

Teksas: California grubu bademlerinden uzun yıllar boyunca üretimi yapılan çeşittir. Meyve orta irilikte, kabuğu orta sertliktedir. Ağaç dikine büyür. Verimliliği çok iyidir. Diş badem grubundadır. İç badem kalitesi orta, iç randımanı %40 kadardır.. Nonpareil, Ferragnes, Ferraduel ve Ferrastar ile tozlaşır.Üretimimizde bulunmayan diğer badem çeşitlerinin genel özellikleri;

Ne Plus Ultra : Diğer çeşitlere göre erken çiçeklenmesi dona karşı hassasiyetini artırır. Meyve iri, kabuk yumuşaktır. Ağaçlar yayvan olarak büyür. İç badem kalitesi ortadır. Tozlayıcıları Nonpareil ve Marcona çeşitleridir.

Drake : Orta geçci bir çeşittir. Sert kabukludur. Diğer çeşitlere göre polen miktarı oldukça fazladır. Tozlayıcısı Nonpareil’dir. 

Cristomorto : İtalya orjinli bir çeşittir. Ağacın gelişme kuvveti iyidir. Çiçek tomurcukları bir ve iki yaşlı dallarda oluşur. İç randıman %20-25 civarındadır. İkiz badem oranı %10-20 arasındadır. Tozlayıcıları Ferrastar, Ferragnes, Ferraduel çeşitleridir. 

Tuono: İtalya orjinlidir. Orta geç çiçeklenir. En önemli özelliği kendine verimlidir. Mahsul verme durumu iyidir. İç randıman %40 civarındadır. İkiz badem oranı %10-15 civarındadır. Çok iri olan iç bademlerinin kalitesi oldukça iyidir.

Garrigues : Orta-geç çiçeklenir.Verimli bir çeşittir. İç meyve ağırlığı 1.1 gramdır. Randımanı %29’dur. İkiz meyve yapmaz. Garrignes çeşidi ile döllenir. 

Picantili : A.B.D orjinlidir. Yumuşak kabukludur.İç randımanı %55’dir. İkiz meyve oranı %15’dir. İri meyve yapar. Tozlayıcısı Yaltınski, Niltinski, Primorski’dir. 

Yaltınski : Geç çiçeklenir. İç meyve ağırlığı 1.4 gramdır. Randımanı %32’dir. İkiz meyve oranı %44’dür. Picantili, Niltinski, Primorski ile tozlaşır.

Niltinski : Geç çiçeklenir. Yumuşak kabukludur. Picantili, Primorski ile döllenir.

NEDEN BADEM AGACI DİKMELİ

  • Badem tohumu (GFve GN  anacı kullanılmamış)  ile üretilip aşılanmış badem ağaçları, toprak özelliği olarak seçici değildir. Kireçli, bazik, taşlı, ph‘ sı yüksek topraklarda yetişebiliyor olması bademin ne kadar mütevazi olduğunu göstermektedir.
  • Erik, yenidünya gibi bahar meyveleri pazara çıkmadığı ,kış meyvelerinin tükendiği zaman çağla badem olarak toplanarak satışı mümkün, ekonomik değeri oldukça yüksektir.
  • 3- 4 yaş gibi kısa sürede verime yatar 6-7 yaşlarında ekonomik anlamda maksimum verime ulaşır. Badem tohumu ile üretilen badem fidanlarıyla kurulan bahçelerin ekonomik ömrü 50 yıldan uzundur. Ancak GF ve GN kolon anaçlarıyla kurulan bahçeler 15 yıl gibi çok kısa ömürlüdür.
  • Depolama süresi diğer meyve türelerine göre kolay ve uzundur.
  • Ağaçlandırma sahalarında erozyon kontrolü için ideal bitkidir.
  • Bademin kendisine özgü hastalık ve zararlısı diğer türlere göre daha azdır.
  • Susuz ve kurak koşullarda yetişebilir.
  • Besin değeri yüksektir.
  • Acı badem olarak  kozmetik ve ilaç sanayiinde kullanım alanı vardır.   
  • Diğer sert kabuklu  ürünlere göre (fındık, Antepfıstığı, ceviz) badem plantasyonları kurulurken dikkat edilmesi gereken hususlara uygun olarak kurulmuş badem bahçeleri; gerek ekonomik değer, gerekse birim alana daha çok ağaç dikilebilmesi, genç kısırlık ve periyodiside  göstermemesi nedeniyle daha avantajlıdır.  

Badem Agacını Mutlaka tüplü fidan olarak dikin


Tüpteki üretimin amacı fidandaki saçak kökü artırmaktır. Çünkü saçak kök fidanın dikildikten sonra tutmasını sağlar. Bu nedenle çıplak köklü fidanlarla oluşturulacak bahçelerde fidan firesi çoktur. İleride müşteri memnuniyetsizliği yaşanmaması için çıplak köklü üretim, tüplü fidana göre çok daha az maliyetli  (toprak, torf, gübre, karışım, dolum taşıma işçiliği yapancı ot kontrolü ilaçlama, sulama, aşılamanın çıplak köklü fidana göre çok daha zahmet ve para gerektirmesi)

Badem Ağacında Dekar başına verim?

Badem pomolojik olarak el, diş, sert, taş olarak 4 grupta sınıflandırılır. Badem en erken verime yatan meyve çeşitlerindendir.

3 yaşında verime yatar 5 yaşında ekonomik olarak kazandırır. Kültürel işlemleri yapıldığı takdirde ömrü 50 yıldır.

6-7 yaşında maksimum verime ulaşır. Sulanabilen ekonomik verime yatmış bir bahçeden yaklaşık dekar başına 200kg iç badem alınır.

Bademde verim, iç randımanla karıştırılmamalıdır. Bademde iç randımanı, sert kabuklu meyveden elde edilen iç badem miktarıdır.

Hesaplama şekli =100 x iç badem ağırlığı / kabuklu badem ağırlığıdır. El badem grubu olan Nonpareilin  kabuklu ağırlığı, Ferragnes çeşidinin sert kabuklu badem ağırlığından daha hafif olduğu için iç randımanı daha yüksektir.

Bu Nonpareil çeşidinin Ferragnese veya diğer diş badem gruplarına(Texas,Tuono,..vb) göre daha verimli olduğu anlamına gelmez.

Badem ile ligili sorularınız varsa sorabilirsiniz.

Bunlarıda oku

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.